Nghe mùi khét trước khi cái quai nồi cháy hẳn

“Hình như dưới bếp có mùi gì…”

Câu đó nghe lửng lơ vậy thôi, nhưng nhiều khi cứu được cả cái quai nồi. Lửa tạt qua một bên, nhựa bắt đầu nóng lên, mùi khét len lên trước khi mắt mình kịp thấy khói. Người Việt mình hay nói lạ: nghe mùi. Mũi ngửi, tai nghe, vậy mà tới lúc cần diễn tả sự chăm chú, mình lại mượn chữ nghe. Nghe mùi khét, nghe trời sắp mưa, nghe trong người không ổn. Nghe, ở đây, không còn là chuyện của cái tai nữa. Nó là chuyện của một người chịu lắng xuống một chút trước khi mọi thứ cháy hẳn.

Tôi thích cái chữ lắng đó. Lắng là phần cặn chìm xuống, phần nước trong mới hiện ra. Chứ còn chưa lắng mà đòi nghe thì khó lắm. Ai nói một câu trái tai, tôi đã kịp dựng rào. Ai sửa một việc tôi vừa làm xong, trong bụng đã lầm bầm: “Ủa, bộ mình làm dở dữ vậy sao?” Ai góp ý hơi vụng, mặt tôi bên ngoài có thể bình tĩnh, còn bên trong thì cái bếp đã đỏ lửa, quai nồi lăm le cháy. Nói cho sang là tôi nhạy cảm. Nói cho đúng hơn là tôi chấp nhanh quá, nhanh hơn cả mạng nhà tôi lúc cần thì lại chậm.

Có một cái nhìn tôi thấy đáng giữ: lúc còn sống, cách mình đối xử với nhau mới là phần quý nhất. Đến khi mất rồi mới bày biện thật nhiều, khóc thật lớn, làm đủ thứ cho phải phép, nghe cũng thương, nhưng thương kiểu trễ tàu. Sống thì không cho nhau một bữa cơm tử tế, mất rồi mới mâm cao cỗ đầy. Sống thì để nhau tủi thân, mất rồi mới nói những câu đáng lẽ nên nói từ lâu. Tro lạnh không cần chăn ấm. Người còn ngồi trước mặt mình mới cần.

Nghĩ vậy không phải để chê trách ai. Tôi cũng thuộc dạng nhiều khi thương mà diễn đạt lủng củng, quan tâm mà mặt cứ như đang kiểm tra lỗi chính tả. Có lúc muốn nói một câu mềm, ra khỏi miệng lại thành câu cứng. Muốn giúp, thành ra chỉ đạo. Muốn hỏi thăm, thành ra tra khảo. Thành thử, cái việc lắng nghe không chỉ là nghe người khác nói gì, mà còn nghe xem trong mình đang chuẩn bị phóng ra thứ gì. Một câu tử tế hay một cục đá nhỏ.

Tôi từng nghe một chuyện về một người mất mẹ từ rất nhỏ. Lớn lên, hình ảnh mẹ trong trí nhớ chỉ còn nhạt như tấm ảnh để lâu ngoài nắng. Nhưng tình thương thì không hẳn biến mất theo một thân người. Nó có thể đi qua người cậu, người dì, qua một bàn tay khác, một bữa cơm khác, một câu nhắc nhở khác. Nghe vậy, tôi thấy lòng mình mềm ra. Có những mất mát không ai thay được, đúng. Nhưng cũng có những tình thương biết đổi chỗ đứng. Nó không còn ở cái tên cũ, nhưng vẫn còn trong cách người khác thương mình tiếp.

Cái đó làm tôi nhớ tới bình hoa. Gọi là hoa hồng, nhưng tháo nó ra một chút thì đâu chỉ có hoa. Có đất, có nước, có nắng, có bàn tay ai đó cắt cành, có người bán, có người mua, có cái bình đứng yên trên bàn. Hoa hồng đỏ, hoa hồng vàng, qua thứ tiếng khác lại thành tên khác. Cùng một thứ, đổi dáng thì đổi tên. Gạo nấu chín thành cơm, nấu nhừ thành cháo, xay ra thành bột, hấp lên thành bánh. Vậy mà chỉ cần ai gọi mình một tiếng khó nghe, tôi lại ôm cái tên đó như ôm giấy chứng nhận. Người ta gọi mình là con gà, mình không phải con gà mà vẫn giận. Kể cũng tài. Tôi chưa chắc tu được gì, nhưng khoản tự biến mình thành gà trong đầu thì có vẻ có năng khiếu.